در مورد نبرد ها و لشکر کشی های کورش در شرق ایران آگاهی زیادی در دست نیست. ولی آن چه مسلم می نماید این است که این پادشاه در مدت پنج یا شش سال (545 تا 539 قبل از میلاد) با اقوامی که بین دریای مازندران و هندوستان سکونت داشتند به نبرد بر خاسته ایالات مارگیان و سغدیان(سمرقند) را به تصرف در آورده تا سیردریا(سیحون) پیش رفت و در ساحل آن رودخانه قلعه ها و استحکاماتی چون شهر کورش(cyropolis) بنا نهاد که تا زمان اسکندر مقدونی بر جا بود.

کورش بر سکاها که در محل سیستان کنونی مستقر شده بودند چیره آمد و آنان را بزیر فرمان خویش در آورد. اما بخشی از نیروی وی در لشکر کشی به ژدرزی(gedresia) "مکران" از میان رفت، ولی با اینهمه ناحیه مزبور در جزء ایالات ایران در آمد-محتمل است که تلفات سپاه او ناشی از حرکت شن های سیار بوده باشد.

   کورش پس از تسخير ليدي بر آن شد تا شهر هاي يوناني نشين آسياي صغير را نيز به چنگ آورد.اما شخصا ً بدين کار مبادرت نورزيد، بلکه انجام آن را بر عهده سرداران سپاه گذاشته خود به ايران بازگشت. پس از عزيمت پادشاه ايران، مردم ليدي بر تابالوس حاکم سارد شوريده وي را در قلعه محاصره کردند. بر انگيزاننده شورش سرداري ايراني به نام پاکتياس بود که از سوي کورش ماموريت داشت نفايس به دست آمده از جنگ هاي ليدي را حفظ و نگهداري کند. اين شورش با کمک به موقع يکي از سرداران ماد به نام مازارس بر طرف گرديد . پاکتياس که به شهريار خويش مبادرت ورزيده بود، نزد يونانيان گريخت و همين امر بهانه اي به دست کورش داد تا در تصميم خود داير بر تصرف شهرهاي آسياي صغير پا بر جا شود. در اثر کوشش و کارداني سپاهيان ماد و پارس، شهر هاي آسياي صغير يکي پس از ديگري گشوده شد. يونانيان ايوني که از ياري کرزوس سر پيچي کرده بودند، کورش  را نيز مورد پشتيباني قرار ندادند. علت بي طرفي آنها در جنگ ايران و ليدي آن بود که اسپارت به آنها وعده کمک و مساعدت داده بود. هنگامي که سرداران کورش به تصرف شهرهاي آسياي صغير سرگرم بودند، اسپارتي ها به تعهد خود داير بر کمک به شهر هاي مزبور عمل نکردند. تنها اقدامي که در اين زمينه صورت گرفت عبارت از آن بود که لاکدمون حاکم اسپارت به وسيله سفيري که نزد کورش گسيل داشت، تهديد کرد چنانچه پادشاه ايران فتوحات خود را در آسياي صغير دنبال کند، اسپارتي ها و يونانيان شهرهاي مزبور به سختي در برابر او ايستادگي خواهند کرد. پس از آن که سفير ابلاغ پيام را به پايان رسانيد، کورش چنين گفت : " از پيامي که آورديد متشکرم. توصيه مي کنم پرگوئي و ياوه سرايي در کار ديگران را براي روزي ذخيره کنيد که ناگزير خواهيد بود بدبختي ها و درماندگي هاي خود را بيان داريد " 

   يونانيان شهر هايي که به تصرف سپاهيان ايران در آمده بود مهاجرت کردند و چون دريانوردان فنيقي متحدان کورش به هم ميهنان خود در بندر مارسي پيوسته بودند، ايرانيان نتوانستند از مهاجرت آنان جلو گيري کنند.

  کورش در چهاردهمين روز محاصره شهر سارد به چند تن از سواران خود دستور داد که نزد سپاهيان رفته به آنها اعلام دارد که نخستين فردي که بر بالاي ديوار شهر برود، انعام خوبي خواهد داشت، سپس حمله را آغاز کرد، ولي چون تلاشش به نتيجه نرسيد، سپاهيان ناگزير باز گشتند. ولي هيرود نامي از اهالي سارد کوشيد تا به هر ترتيبي که شده است، خود را به بالاي ديوار شهر برساند. وي نقطه اي را برگزيد که به سبب وجود شيب تند کوه در آنجا ديواري نکشيده و استحکاماتي به وجود نياورده بودند. اين نقطه مشرف بر پرتگاهي خطرناک بود و گذر ار آن چنان دشوار بود، که به هيچ وجه گمان نمي رفت که کسي بتواند از آنجا وارد شهر شود. لمان براي پادشاه پيشين ليدي شيري آورده بود و چون مردم تلمس اظهار داشته بودند که اگر آن شير به دور شهر گردانده شود تسخير نخواهد شد، شير مزبور را به دور شهر سارد گردش مي دادند و تنها جايي که از اين قائده مستثني داشته بودند همين نقطه بودند که صعوبت گذشتن از آن، چنين اجازه اي به آنها نمي داد. هيرود و به دنبال وي تني چند از ايرانيان شيب سنگي را در نورديده خود را به بالاي ديوار شهر رساندند. بدين ترتيب سارد تسخير شد و در معرض غارت و چپاول قرار گرفت. يکي از ايرانيان کرزوس را اسير کرد و او را نزد کورش برد. با تسخير سارد و اسارت کرزوس، ليدي به تصرف کورش در آمد و امپراتوري بزرگ ان منقرض گرديد.

  شعري که در پايين مشاهده مي کنيد سرودي است که سربازان پارسي آن را مي خواندند:

((بدانيد که من از سرزمين پارس،

براي سعادتمند نمودن شما آمده ام!

من يک سرباز پارسي هستم،

و همراه خود براي شما برکت و خير، سعادت و خوشبختي آورده ام!

بيهوده مقاومت مي کنيد.

بيهوده به جنگ متوسل مي شويد.

زيرا، چه بخواهيد چه نخواهيد،

فرمانرواي پارس با قدرت بازوان تواناي

سربازان پارسي!کشور شما را تسخير مي کند و اگر...

اگر تسليم نشويد، سپاهيان پارس بزرگ، شهر شما را...

به خاک و خون خواهد کشانيد.))